Uitlegbaarheid van AI begint bij ontwerp, niet bij communicatie

Uitlegbaarheid van AI en digitale systemen begint bij ontwerp, niet achteraf. Transparantie vereist dat beslissingen herleidbaar, contextueel en auditeerbaar zijn vanaf het begin. Alleen zo kunnen burgers, cliënten en toezichthouders echt vertrouwen hebben in de uitkomsten.

Waarom transparantie niet achteraf kan

Uitlegbaarheid begint bij ontwerp, niet bij communicatie

Transparantie is een vast onderdeel geworden van gesprekken over AI en algoritmes. Zeker wanneer systemen worden ingezet bij besluitvorming, groeit de behoefte aan uitleg. In de praktijk ontstaat die vraag vaak pas wanneer een besluit wordt betwist.

Veel AI-systemen functioneren technisch correct, maar kunnen hun beslissingen nauwelijks toelichten. Ze geven een uitkomst, zonder inzicht in de stappen die daaraan voorafgingen. Dat is geen tekort aan communicatie, maar een gevolg van hoe deze systemen zijn ontworpen.

Bij veel digitale AI toepassingen ligt de nadruk op efficiëntie. Data wordt gekoppeld, processen versneld en modellen toegepast. De vraag hoe een individueel besluit later kan worden uitgelegd, komt vaak pas daarna. Op dat moment ontbreekt essentiële informatie. Welke gegevens zijn gebruikt. Hoe deze zijn gewogen. En waar menselijke beoordeling heeft plaatsgevonden.

Uitlegbaarheid vraagt om systemen die beslissingen kunnen reconstrueren. Per geval. Met context en herleidbaarheid. Dat kan alleen wanneer logging en besluitstructuur vanaf het begin zijn meegenomen in het ontwerp.

Wanneer transparantie pas achteraf wordt toegevoegd, blijft zij beperkt tot algemene toelichting. Voor burgers, cliënten en toezichthouders is dat onvoldoende. In gereguleerde omgevingen is uitleg geen extra voorziening, maar een basisvoorwaarde.

Bij Xuntos zien we transparantie daarom als een eigenschap van het systeem zelf. Architectuur bepaalt of uitleg mogelijk is. Niet de interface of de tekst die er later omheen wordt geschreven.

Wie transparantie serieus neemt, begint bij ontwerpkeuzes.

Aan de slag met verantwoorde AI

We starten eerst met een analyse voor een gedegen plan van aanpak. Daarbij analyseren we data, processen en risico’s en vertalen die naar een concrete architectuurschets.
Lees meer over onze aanpak bij

Kennismaken

Heb je vragen? Of wil je samen sparren?

We denken graag met je mee hoe jouw organisatie digitaal kan versnellen. Of het nu gaat om een UX, technische uitdaging of AI oplossingen. Stuur een berichtje en we nemen zsm contact met je op.